از «بازدارندگی متعارف» تا بازنگری در دکترین هسته‌ای؛ آیا معادله امنیتی ایران تغییر کرده است؟
هادی امانی | هشدارنیوز
تحولات ماه‌های اخیر یک واقعیت مهم را برای ایران آشکار کرده است؛ معادلات امنیتی گذشته دیگر الزاماً پاسخگوی تهدیدهای امروز نیست.
وقتی یک کشور با وجود عضویت در پیمان‌های بین‌المللی، پذیرش نظارت‌های گسترده و تأکید بر ماهیت صلح‌آمیز برنامه هسته‌ای خود، همچنان هدف تهدید، خرابکاری و حمله قرار می‌گیرد، طبیعی است که در محافل سیاسی و امنیتی این پرسش جدی مطرح شود که آیا دکترین بازدارندگی موجود نیازمند بازنگری نیست؟
در همین نقطه، یکی از بندهای مهم بیانیه اخیر مجلس خبرگان رهبری اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند؛ جایی که این نهاد از «بررسی موضوع خروج از NPT و بازنگری در دکترین دفاعی کشور و ایجاد بازدارندگی لازم» سخن گفته و آن را به مطالبه‌ای عمومی و ملی پیوند زده است.
این ادبیات را نمی‌توان صرفاً یک موضع سیاسی معمولی تلقی کرد.
مسئله اصلی، بمب نیست؛ مسئله «بازدارندگی» است
بحث امروز ایران را نباید صرفاً در چارچوب «ساخت یا نساختن بمب اتم» خلاصه کرد.
موضوع اصلی، محاسبه دشمن است.
بازدارندگی زمانی معنا پیدا می‌کند که طرف مقابل بداند هزینه تجاوز به یک کشور آن‌قدر سنگین خواهد بود که اساساً تصمیم به حمله را غیرمنطقی کند.
اگر دشمن به این نتیجه برسد که می‌تواند بدون پرداخت هزینه‌ای متناسب، تأسیسات، دانشمندان، فرماندهان و زیرساخت‌های یک کشور را هدف قرار دهد، طبیعی است که آن کشور ناچار شود در ابزارها و دکترین دفاعی خود تجدیدنظر کند.
از همین منظر، حمله آمریکا و اسرائیل و همچنین تهدیدهای مستمر علیه جمهوری اسلامی ایران، یک پیام مهم برای تصمیم‌گیران ایرانی داشته است:
بازدارندگی آینده نمی‌تواند دقیقاً بر اساس محاسبات و شرایط گذشته طراحی شود.
چرا سخن از تغییر دکترین هسته‌ای جدی‌تر شده است؟
در سال‌های گذشته، جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده که سلاح هسته‌ای در دکترین دفاعی کشور جایی ندارد.
اما دکترین‌های امنیتی، در خلأ شکل نمی‌گیرند؛ آنها تابع محیط تهدید هستند.
اگر محیط امنیتی تغییر کند، طبیعی است که ابزارها، محاسبات و حتی برخی سیاست‌های دفاعی نیز مورد بازبینی قرار گیرند.
اکنون پس از تجربه حملات مستقیم و تهدیدهای بی‌سابقه، این پرسش بیش از گذشته مطرح شده است:
آیا صرفِ نداشتن سلاح هسته‌ای می‌تواند امنیت ایران را تضمین کند، در حالی که برخی قدرت‌های هسته‌ای و متحدان آنها همچنان امکان تهدید و حمله را برای خود محفوظ می‌دانند؟
این همان نقطه‌ای است که بحث «بازنگری در دکترین دفاعی» اهمیت پیدا می‌کند.
پیام بیانیه خبرگان چیست؟
اهمیت بیانیه اخیر خبرگان دقیقاً در همین عبارت‌هاست.
این بیانیه از یک سو بر مقاومت، توان دفاعی و پاسخ قاطع به هرگونه تجاوز تأکید می‌کند و از سوی دیگر، خروج از NPT و بازنگری در دکترین دفاعی کشور را به عنوان موضوعی قابل بررسی مطرح می‌کند.
این یعنی در سطح بخشی از ساختار رسمی کشور، این واقعیت پذیرفته شده که تجربه تهدیدهای اخیر باید در محاسبات راهبردی ایران اثر بگذارد.
البته میان «بازنگری در دکترین دفاعی» و «تصمیم قطعی برای ساخت سلاح هسته‌ای» فاصله وجود دارد و نباید این دو را یکی دانست.
اما همین که موضوع بازنگری رسمی در دکترین دفاعی و حتی بررسی خروج از NPT مطرح شده، نشان می‌دهد که معادله امنیتی کشور در حال ورود به مرحله‌ای تازه است.
ایران باید تصمیمی بگیرد که دشمن را از محاسبه غلط بازدارد
ایران امروز بیش از هر چیز به یک بازدارندگی چندلایه و قابل اتکا نیاز دارد؛ بازدارندگی‌ای که دشمن نتواند با محاسبه هزینه پایین، به فکر تکرار حمله بیفتد.
این بازدارندگی می‌تواند بر پایه قدرت موشکی، پهپادی، پدافندی، سایبری، دریایی، عمق راهبردی، توان علمی و صنعتی و در صورت تصمیم نظام، بازنگری در برخی ابعاد دکترین هسته‌ای شکل بگیرد.
مسئله اساسی این است که هیچ گزینه‌ای نباید صرفاً به دلیل فشار سیاسی خارجی از روی میز ایران حذف شود.
اگر کشورهای متخاصم برای حفظ برتری خود از هیچ گزینه‌ای چشم‌پوشی نمی‌کنند، ایران نیز باید بتواند بر اساس منافع ملی و ضرورت حفظ امنیت مردم، همه گزینه‌های راهبردی خود را بررسی کند.
یک هشدار مهم
آنچه امروز باید مورد توجه قرار گیرد، صرفاً تولید یک سلاح نیست؛ بلکه ایجاد شرایطی است که هیچ دشمنی جرأت نکند امنیت، تمامیت ارضی و حاکمیت ایران را آزمون کند.
تجربه تاریخی نشان داده است که امنیت پایدار با اعتماد به وعده‌های قدرت‌های خارجی به دست نمی‌آید؛ بلکه با قدرت ملی، انسجام داخلی، توان دفاعی و ایجاد هزینه قطعی برای متجاوز حاصل می‌شود.
از این منظر، بیانیه مجلس خبرگان را می‌توان نشانه‌ای از جدی‌تر شدن یک بحث راهبردی در ایران دانست:
اگر قواعد بازی امنیتی تغییر کرده است، آیا دکترین بازدارندگی ایران نیز نباید متناسب با این شرایط تغییر کند؟
پاسخ به این پرسش، تصمیمی تاریخی است؛ تصمیمی که باید نه از سر هیجان، بلکه با محاسبه دقیق منافع ملی، امنیت نسل‌های آینده و واقعیت‌های جدید نظام بین‌الملل اتخاذ شود.
هشدارنیوز معتقد است؛ آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، «قدرت بازدارندگی» است؛ قدرتی که دشمن را پیش از شلیک نخستین گلوله، از تصمیم به تجاوز منصرف کند.
